W ostatnim czasie coraz częściej pojawiają się pojęcia takie jak „energetyka obywatelska” czy „energetyka rozproszona”. Zazwyczaj pojęcia te pojawiają się w kontekście spółdzielni energetycznych, które cieszą się coraz większym zainteresowaniem, a wraz z tym ich ilość systematycznie wzrasta.
Rola spółdzielni energetycznych w transformacji energetycznej
Czym jest spółdzielnia energetyczna?
Spółdzielnia energetyczna jest zrzeszeniem minimum 10 osób fizycznych lub minimum 3 osób prawnych w celu wspólnego wytwarzania i zarządzania energią. Jest to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na zrównoważone źródła energii oraz dążenie do zwiększenia lokalnej autonomii energetycznej.
Kto może założyć spółdzielnie energetyczną?
Spółdzielnia energetyczna musi prowadzić działalność na obszarze gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej albo na obszarze nie więcej niż trzech tego rodzaju gmin bezpośrednio sąsiadujących ze sobą.
Podmioty Uprawnione do Założenia Spółdzielni Energetycznej:
- Gospodarstwa domowe
Osoby fizyczne, czyli indywidualni obywatele, mogą być założycielami spółdzielni energetycznej. Mogą oni zjednoczyć swoje siły, aby wspólnie inwestować w odnawialne źródła energii, takie jak panele słoneczne.
- Przedsiębiorcy
Również osoby prawne, takie jak firmy, organizacje pozarządowe czy instytucje publiczne, mogą uczestniczyć w zakładaniu spółdzielni energetycznej. Działa to na podobnych zasadach jak w przypadku osób fizycznych, z tą różnicą, że mogą one dysponować większymi zasobami finansowymi i technicznymi.
- Jednostki Samorządu Terytorialnego
Gminy również być inicjatorami tworzenia spółdzielni energetycznych. Współpraca na poziomie lokalnym może prowadzić do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów i lepszego dostosowania projektów do potrzeb mieszkańców.
Proces Zakładania Spółdzielni Energetycznej
Krok 1: Zebranie Inicjatywy
Założenie spółdzielni energetycznej zaczyna się od zebrania grupy inicjatywnej, która będzie odpowiedzialna za przygotowanie niezbędnych dokumentów i przeprowadzenie procesu rejestracji.
Krok 2: Przygotowanie Statutu
Statut jest kluczowym dokumentem, który określa zasady funkcjonowania spółdzielni, prawa i obowiązki członków, a także cele działalności. Statut jest również niezbędny przy rejestracji spółdzielni w KRS, a następnie KOWR (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa).
Krok 3: Rejestracja
Po przygotowaniu statutu i zebraniu niezbędnych zgód, spółdzielnia musi zostać zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Krok 4: Wpis na listę spółdzielni energetycznych
Po wpisie do KRS i nabyciu osobowości prawnej należy dokonać rejestracji w wykazie spółdzielni energetycznych prowadzonym przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR).
Jak działa spółdzielnia energetyczna?
Spółdzielnia energetyczna działa na zasadzie wspólnego inwestowania w infrastrukturę do produkcji energii. Członkowie spółdzielni, którzy mogą być zarówno osobami fizycznymi, jak i prawnymi (np. przedsiębiorstwami lub instytucjami publicznymi), wspólnie finansują budowę lub zakup instalacji energetycznych. Następnie korzystają z wyprodukowanej energii na własne potrzeby, a nadwyżki mogą sprzedawać na rynku energii, co generuje dodatkowe dochody.
Korzyści z udziału w spółdzielni energetycznej
Ekonomiczne
- Redukcja kosztów energii – Uczestnictwo w spółdzielni może prowadzić do obniżenia rachunków za energię (nawet o 30%) dzięki wspólnym inwestycjom i dzieleniu się zyskami.
- Dostęp do tańszych technologii – Dzięki wspólnym zakupom, spółdzielnie mogą uzyskać lepsze ceny na technologie odnawialne.
Ekologiczne
- Zmniejszenie śladu węglowego – Produkcja energii z odnawialnych źródeł przyczynia się do redukcji emisji gazów cieplarnianych.
- Ochrona środowiska – Promowanie lokalnych, zrównoważonych źródeł energii pomaga chronić naturalne zasoby.
Społeczne
- Wzmocnienie społeczności lokalnych – Spółdzielnie energetyczne często angażują lokalną społeczność, zwiększając jej zaangażowanie i świadomość ekologiczną.
- Tworzenie miejsc pracy – Rozwój lokalnych projektów energetycznych może prowadzić do powstawania nowych miejsc pracy w regionie.
Spółdzielnie energetyczne w Polsce
W Polsce coraz więcej gmin i społeczności lokalnych decyduje się na założenie spółdzielni energetycznych. Pierwsza spółdzielnia energetyczna w naszym kraju powstała w 2021 roku, a na dzień dzisiejszych jest ich 68. W zdecydowanej większości źródłem energii jest instalacja fotowoltaiczna i tylko jedna spółdzielnia korzysta dodatkowo z elektrowni wiatrowej. Wykaz spółdzielni energetycznych prowadzony jest przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i dostępny jest on-line.
Wyzwania i przyszłość spółdzielni energetycznych
Chociaż spółdzielnie energetyczne niosą ze sobą wiele korzyści, napotykają również na wyzwania, takie jak:
- Regulacje prawne – Potrzeba dostosowania się do zmieniających się przepisów.
- Finansowanie – Zabezpieczenie środków na inwestycje początkowe.
Mimo tych wyzwań, rosnące zainteresowanie energią odnawialną i wsparcie ze strony polityki energetycznej UE wskazują na obiecującą przyszłość dla spółdzielni energetycznych w Polsce.
Spółdzielnie energetyczne – dofinansowania
Obecnie trwa nabór wniosków w programie Energia dla wsi. W ramach programu można ubiegać się o dotację na zakup i montaż elektrowni wodnych, instalacji wytwarzania energii z biogazu rolniczego w warunkach wysokosprawnej kogeneracji, oraz magazynów energii lub pożyczkę na te inwestycje, z tym że zamiast magazynów energii można wykorzystać środki na instalacje wiatrowe oraz instalacje fotowoltaiczne.
Podsumowanie
Spółdzielnie energetyczne to inicjatywa, która łączy w sobie zrównoważony rozwój, ochronę środowiska i korzyści ekonomiczne dla lokalnych społeczności, co czyni je atrakcyjnym rozwiązaniem w obliczu globalnych wyzwań energetycznych.