17 grudnia br. Ministerstwo Energii przedstawiło Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 r z perspektywą do 2040 r. Stanowi on aktualizację dotychczasowego planu z 2019 r. i określa kierunki rozwoju Polski i transformacji energetycznej w najbliższej dekadzie. Po latach opóźnień Polska jako ostatni z krajów UE jest gotowa do przesłania planu do Komisji Europejskiej.
Najważniejsze informacje
Przedstawione zostały dwa scenariusze rozwoju, różni je przede wszystkim tempo wprowadzania zmian:
- WEM (with existing measures) – scenariusz zrównoważonej transformacji. Przedstawia prognozę transformacji w oparciu o aktualne ramy prawne i inwestycyjne,
- WAM (with additional measures) – scenariusz przyspieszonej transformacji – opisuje przyspieszenie dotychczasowego tempa transformacji energetycznej i realizację części celów z pakietu Fit for 55.
Warto odnotować, że w scenariuszu ambitniejszym, przy realizacji większych inwestycji w krótszej perspektywie czasowej ogólny koszt transformacji, a także obciążenie finansowe gospodarstw domowych jest niższe, niż w ramach scenariusza „odwlekającego”.
Mimo ambitnej perspektywy scenariusz WAM zakłada realizację jedynie części celów z pakietu Fit for 55, w tym jedynie 52,7 % redukcji emisji gazów cieplarnianych. Wynikać ma to ze znacznych opóźnień w procesie transformacji i niedługiego horyzontu czasowego do 2030 r.
Założenia, cele i polityki obszarowe zgrupowane zostały w pięciu grupach:
- Obniżenie emisyjności,
- Poprawa efektywności energetycznej,
- Bezpieczeństwo energetyczne,
- Wewnątrzunijny rynek energii oraz społeczny aspekt transformacji,
- Badania naukowe, innowacje i konkurencyjność.
Według założeń Krajowego Planu Polska do 2040 r. ma zainwestować od 2,8 do 3,5 biliona złotych.
Najciekawsze informacje
Nie sposób w ramach jednego artykułu opisać wszystkich procesów ujętych w ramach KPEiK, zamiast tego przybliżymy najważniejsze informacje istotne z perspektywy efektywności energetycznej i termomodernizacji w budownictwie.
Zmniejszenie zużycia energii przez instytucje publiczne
W 2023 i 2024 r. obowiązywał wymóg podejmowania działań ograniczających zużycie energii elektrycznej o 10% przez jednostki sektora publicznego, jako narzędzie walki ze złą sytuacją na rynku energii (po agresji rosyjskiej na Ukrainę). Obecnie zgodnie z art. 5 dyrektywy EED państwa członkowskie UE są zobowiązane do zmniejszenia o 1,9 % rocznie (w stosunku do 2021 r.) zużycia całkowitego finalnego zużycia energii przez wszystkie instytucje publiczne łącznie.
Redukcja potrzeb energetycznych istniejących budynków
W tym punkcie Plan odsyła nas do Długoterminowej Strategii Renowacji Budynków, dokumentu opracowanego w 2022 r. i Krajowego Planu Renowacji Budynków, którego końcowa wersja powinna wpłynąć do KE do końca 2026 r. Do tego czasu dokumentem wiążącym jest pierwszy z nich, a jego założenia zostały uwzględnione w ramach scenariusza WEM.
W ramach scenariusza WAM celem jest redukcja zapotrzebowania na energię istniejących budynków, tak by do 2050 r. wszystkie z nich odznaczały się wysoką efektownością energetyczną, przy tempie renowacji nie mnie niż 2% rocznie.
Obecne tempo renowacji budynków w ramach Unii Europejskiej to około 1 % budynków rocznie, scenariusz zakłada zatem przynajmniej dwukrotnie zwiększenie intensywności działań renowacyjnych.
Nowe budownictwo bezemisyjne
W tym punkcie Plan odsyła nas do Dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD), w ramach której podwyższone zostaną standardy energetyczne budynków, a od 2030 r. wznoszone będą jedynie budynki bezemisyjne.
W ramach popularyzacji odnawialnych źródeł energii (OZE) wprowadzony zostanie obowiązek stosowania instalacji wykorzystujących energię słoneczną do zasilania nieruchomości, pod warunkiem zasadności ekonomicznej i technicznej takich rozwiązań. Od 2027 r. wszystkie nowe budynki publiczne i komercyjne powyżej 250 m2, a od 2030 r. również nowe budynki mieszkalne zostaną objęte powyższym obowiązkiem.
Pokrycie zapotrzebowania na gaz ziemny
W kontekście zakończenia od roku 2025 r. dotowania urządzeń spalających paliwa kopalne, np. kotłów gazowych, a także medialnego szumu wokół tego tematu warto odnotować, że jako cel nr 3.3.2 w KPEiK wskazano utrzymanie krajowego wydobycia gazu ziemnego. Planowane jest utrzymania wydobycia na możliwie stałym poziomie i rozwijanie wykorzystania gazów odnawialnych i niskoemisyjnych, stanowiących alternatywę dla gazu ziemnego. Ograniczeniu podlegać zaś będzie import gazu w miarę zmniejszającego się zapotrzebowania na energię.
Cel 3.3.3. z kolei pochyla się nad utrzymaniem odpowiedniego stanu infrastruktury gazowej, w tym wystarczającej pojemności magazynowej. Dodatkowo przewidziane zostało dostosowanie infrastruktury gazowej do obsługi gazów odnawialnych i niskoemisyjnych.
Program Priorytetowy „Mój Prąd”
Program ma zmieniać się w kierunku zwiększenia autokonsumpcji energii i jej zarządzaniem, z uwzględnieniem taryf dynamicznych i wielostrefowych.
Program Priorytetowy „Moje Ciepło”
Program ma być modyfikowany, tak by obejmował również rozbudowę, bądź przebudowę istniejących budynków. Przewidziano cyfryzację programu, synchronizację z Centralną Ewidencją Emisyjności Budynków i centralnym rejestrem świadectw charakterystyki energetycznej budynków. Dodatkowo planowane jest wprowadzenie bazy danych kosztów referencyjnych w celu ochrony przed zawyżonymi kosztami prac.
Stopniowo wprowadzane i rozszerzane ma być również magazynowanie energii w ramach magazynów ciepła (np. popularne bufory o odpowiedniej pojemności).
Program Priorytetowy „Czyste Powietrze”
Program ma być rozwijany w kierunku:
- Cyfryzacji procesu, w tym stworzenie centralnej bazy danych i jej synchronizacja z CEEB i centralnym rejestrem świadectw charakterystyki energetycznej budynków, a także wykorzystanie bazy danych kosztów referencyjnych jako dodatkowe zabezpieczenie przed nieprawidłowościami.
Ostatni element wpłynie prawdopodobnie na modyfikowanie maksymalnych kosztów kwalifikowanych w zależności od lokalizacji przedsięwzięcia termomodernizacyjnego i sytuacji rynkowej. - Podnoszenie oczekiwanego końcowego stanu budynku, tak by zapotrzebowanie na energię użytkową było możliwie najniższe. W ramach powyższego planuje się wprowadzenie wyższych wymogów dotyczących izolacji termicznej, powszechnego stosowania wentylacji z odzyskiem ciepła i nowoczesnych systemów zarządzania energią. Prawdopodobnie zatem rola audytu energetycznego w programie Czyste Powietrze będzie stopniowo podnoszona.
- Podnoszenie wymagań jakościowych i środowiskowych dla urządzeń objętych dofinansowaniem, z naciskiem na stopniowe zwiększanie elektryfikacji systemów grzewczych i magazynowania energii cieplnej. Dofinansowaniem mają być objęte urządzenia grzewcze produkowane wyłącznie na terenie Unii Europejskiej.
W przypadku stref z przekroczeniami poziomów dopuszczalnych zanieczyszczeń w powietrzu należy preferować rozwiązania niskoemisyjne. - Wprowadzenie alternatywy dla modernizacji budynków o bardzo złym stanie technicznym. Modernizacja powinna przebiegać tam, gdzie jest to najbardziej opłacalne energetycznie i ekonomicznie. W sytuacji budynków o bardzo złym stanie technicznym bardziej racjonalne mogą okazać się inne formy wsparcia w ramach pozostałych programów, jak np. budowa nowych budynków o wysokiej efektywności energetycznej.
Instrument finansowy – Program TERMO, wsparcie poprawy efektywności energetycznej w budynkach wielorodzinnych
Program będzie podstawowym instrumentem wsparcia transformacji energetycznej w budynkach wielorodzinnych. Poziom wsparcia ma zostać powiązany z planowanym systemem klas energetycznych i wskazaniu minimalnych wartości, które należy osiągnąć w wyniku termomodernizacji.
Odpowiednie rozwiązania mają zostać przewidziane dla budynków zabytkowych i gminnych. Utrzymany zostanie system audytów energetycznych i ich weryfikacja z niewielkimi zmianami.
Instrumenty finansowe „Modernizacja szkół” i „Modernizacja budynków użyteczności publicznej”
Przewidziano szerokie wdrożenie dwóch nowych instrumentów, w ramach których jako priorytet wskazano uzyskanie wysokiego standardu energetycznego budynków, cyfryzację procesu wsparcia i elektryfikację systemów grzewczych
Wprowadzenie oceny ofert w przetargach na budowę budynków użyteczności publicznej w oparciu o całkowity koszt cyklu życia (LCC)
Przewidziano odejście od powszechnej oceny ofert wyłącznie w zakresie inwestycji początkowej. Najlepsze oferty powinny cechować się efektywnością energetyczną w zakresie całego cyklu życia budynku, od budowy, poprzez eksploatację, aż po planowany demontaż. Rozwiązania długoterminowe oparte będą o energooszczędne i odnawialne źródła energii oraz trwałe materiały o niskich kosztach eksploatacyjnych.
Zmiany
Realizacja celów Planu wymaga monitorowania postępów i elastyczności. Realizacja założeń Planu podlegać będzie sprawozdaniom w cyklach dwuletnich, pierwszy w 2027 r.. Pierwszy przegląd i ewentualna aktualizacja założeń Krajowego Planu zaplanowana została zaś na 2028 r.
Podsumowanie
Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu to kompas, wyznaczający cele i kierunki działań Polski w obliczu transformacji energetycznej. Wraz ze zbliżającą się prezentacją Krajowego Plany Renowacji Budynków tworzy podstawy działań inwestycyjnych i modernizacyjnych w długoletniej perspektywie. Dzięki jasno określonym wytycznym powinien pozwolić on na wypracowanie mechanizmów budowy silnej, nowoczesnej gospodarki neutralnej klimatycznie, redukując jednocześnie zagrożenie ubóstwem energetycznym w szczególnie wrażliwych obszarach.